Pracownik ochrony to osoba, której głównym zadaniem jest zapewnienie bezpieczeństwa ludzi oraz mienia. Wiele osób zastanawia się jednak, jakie dokładnie uprawnienia posiada ochroniarz, jakie czynności może podejmować, a gdzie kończą się jego kompetencje. W artykule przyjrzymy się regulacjom prawnym dotyczącym tej profesji oraz wyjaśnimy różnice między kwalifikowanymi a niekwalifikowanymi pracownikami ochrony.
Podstawa prawna — jakie przepisy regulują pracę ochroniarzy?
Uprawnienia pracowników ochrony reguluje Ustawa z dnia 22 sierpnia 1997 r. o ochronie osób i mienia (Dz.U. 1997 nr 114 poz. 740 z późn. zm.). To ten akt prawny określa zakres ich kompetencji, warunki zatrudnienia oraz obowiązki.
Ponadto szczegółowe zasady działania ochroniarzy, zwłaszcza kwalifikowanych pracowników ochrony, znajdują się w:
- Rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 11 grudnia 2013 r. w sprawie wymagań w zakresie przygotowania zawodowego pracowników ochrony,
- Kodeksie karnym i Kodeksie postępowania karnego — regulującym kwestie ujęcia osoby oraz stosowania środków przymusu bezpośredniego,
- Kodeksie cywilnym — w kontekście odpowiedzialności za ewentualne szkody wynikające z działań ochroniarza.
Pracownik ochrony z licencją i bez — jakie są różnice?
Pojęcie pracownika ochrony z licencją lub bez formalnie już nie funkcjonuje. Pojawiło się jednak stąd, że do końca 2013 roku, aby zostać pracownikiem ochrony, należało odbyć kurs na licencję ochrony I lub II stopnia. Od 1 stycznia 2014 roku przepisy te uległy zmianie.
Oba kursy na licencję I i II stopnia zostały zastąpione poprzez jednolity kurs „Kwalifikowany pracownik ochrony fizycznej”. Ukończenie tego kursu uprawnia do wpisu na listę kwalifikowanych pracowników ochrony fizycznej prowadzonej przez Komendanta Wojewódzkiego Policji, a to z kolei pozwala na wykonywanie wielu ważnych i odpowiedzialnych zadań przez tych pracowników. Jednocześnie, wpis na listę daje też kwalifikowanym pracownikom ochrony fizycznej pewne uprawnienia. Nie oznacza to jednak, że osoba bez ukończenia tego kursu i wpisu na listę, nie może wykonywać zawodu ochroniarza.
W Polsce wyróżniamy zatem dwa rodzaje pracowników ochrony — niekwalifikowany i kwalifikowany pracownik ochrony.
Jakie uprawnienia posiadają pracownicy ochrony osób i mienia?
Uprawnienia pracowników ochrony różnią się w zależności od tego, czy wykonują pracę jako niekwalifikowany czy też kwalifikowany pracownik ochrony.
1. Niekwalifikowany pracownik ochrony
Pracownik „niekwalifikowany” To osoba zatrudniona w firmie ochroniarskiej, ale bez dodatkowych uprawnień. Może wykonywać podstawowe czynności ochronne, takie jak:
- monitorowanie osób i obiektów,
- kontrolowanie uprawnień do przebywania na terenie chronionym,
- informowanie odpowiednich służb o naruszeniach bezpieczeństwa,
- wezwanie policji w przypadku zagrożenia.
Niekwalifikowany pracownik ochrony nie może stosować środków przymusu bezpośredniego ani używać broni. Może jednak ująć osobę na gorącym uczynku i przekazać ją policji, zgodnie z art. 243 § 1 Kodeksu postępowania karnego.
2. Kwalifikowany pracownik ochrony
To, jak już wspomnieliśmy, osoba, która ukończyła szkolenie i została wpisana na listę kwalifikowanych pracowników ochrony prowadzoną przez Komendanta Wojewódzkiego Policji. Ma znacznie szersze uprawnienia, w tym:
- możliwość stosowania środków przymusu bezpośredniego w uzasadnionych sytuacjach (np. kajdanki, gaz pieprzowy, pałka służbowa),
- możliwość wykonywania fizycznej osobistej ochrony osób,
- możliwość konwojowania wartości pieniężnych,
- możliwość fizycznego ujęcia osoby na gorącym uczynku i przekazanie jej policji.
Co istotne, nie każdy kwalifikowany ochroniarz ma prawo do używania broni. Do tego niezbędne jest dodatkowe szkolenie i pozwolenie na broń.
Czy ochroniarz może legitymować osoby?
Pracownik ochrony nie ma uprawnień do przeprowadzania czynności legitymowania w sposób, w jaki robi to policja. Może jedynie poprosić osobę o okazanie dokumentu tożsamości, ale nie ma prawa do jej przymuszenia.
Wyjątkiem jest sytuacja, gdy na terenie obiektu obowiązuje regulamin wymagający okazania dokumentu (np. w niektórych budynkach rządowych, zakładach pracy czy strefach wojskowych).
Czy pracownik ochrony może zatrzymać osobę?
Zgodnie z art. 36 ustawy o ochronie osób i mienia, ochroniarz może ujęć osobę na gorącym uczynku, jeśli:
- Dokonuje ona przestępstwa lub wykroczenia — np. kradzieży, niszczenia mienia, naruszenia nietykalności cielesnej,
- Zachodzi konieczność niezwłocznego przekazania jej policji.
Po zatrzymaniu ochroniarz musi:
- niezwłocznie wezwać policję,
- zachować proporcjonalność środków przymusu — użycie siły jest dopuszczalne tylko w razie konieczności.
Czy ochroniarz może przeszukać torby lub bagaż?
Pracownik ochrony nie ma prawa przeszukiwać bagażu czy odzieży osobistej bez zgody właściciela. Wyjątek stanowią sytuacje, gdy:
- osoba wchodzi na teren o podwyższonym reżimie bezpieczeństwa (np. lotnisko, zakład przemysłowy),
- przeszukanie wynika z regulaminu obiektu i osoba została o tym poinformowana wcześniej.
W innym przypadku przeszukania może dokonać tylko policja lub inne służby posiadające takie uprawnienia.
Czy ochroniarz może używać środków przymusu bezpośredniego?
Zgodnie z art. 38 ustawy o ochronie osób i mienia, kwalifikowany pracownik ochrony ma prawo stosować środki przymusu bezpośredniego, ale wyłącznie w zakresie określonym w tej ustawie tj.:
- obrona przed atakiem,
- konieczność obezwładnienia osoby agresywnej,
- zapobieżenie niszczeniu mienia.
Dozwolone środki przymusu obejmują m.in.:
- siłę fizyczną,
- kajdanki,
- pałki służbowe,
- paralizatory elektryczne (jeśli posiada odpowiednie pozwolenie).
Użycie tych środków musi być proporcjonalne do sytuacji i zawsze podlega ocenie zgodności z prawem.
Obowiązki ochroniarza podczas interwencji
Każda interwencja pracownika ochrony musi odbywać się zgodnie z procedurami. Pracownik powinien:
- Zachować spokój i profesjonalizm — nie może działać impulsywnie.
- Poinformować o powodzie interwencji.
- Działać zgodnie z prawem, używając tylko adekwatnych środków.
- W razie konieczności wezwać policję lub inne służby.
- Sporządzić raport lub notatkę służbową z przebiegu zdarzenia.
Jak ochroniarz może chronić swoją odpowiedzialność?
Praca w ochronie to zawód pełen wyzwań i ryzyka. Pracownicy ochrony, zwłaszcza kwalifikowani, często podejmują decyzje w stresujących sytuacjach, które mogą skutkować konsekwencjami prawnymi. W trakcie interwencji mogą nieumyślnie wyrządzić krzywdę osobom trzecim lub narazić się na roszczenia cywilne. Właśnie dlatego warto zabezpieczyć się finansowo poprzez ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej dla pracowników ochrony osób i mienia.
Dlaczego ochroniarz powinien mieć ubezpieczenie OC?
Podczas wykonywania obowiązków służbowych nietrudno o sytuację, w której dochodzi do niezamierzonych szkód. Może to być np.:
- Użycie środków przymusu bezpośredniego w sposób, który zostanie uznany za niewspółmierny do sytuacji,
- Uszkodzenie cudzego mienia podczas interwencji,
- Ujęcie osoby, która później zgłosi roszczenia o bezpodstawne zatrzymanie,
- Wypadek przy ochronie wydarzenia masowego, gdzie nieumyślnie dochodzi do obrażeń uczestników.
W takich przypadkach pracownik ochrony może zostać pozwany o odszkodowanie lub ponieść inne konsekwencje prawne. Ubezpieczenie OC pokrywa roszczenia związane z jego działaniami i może uchronić go przed poważnymi stratami finansowymi.
Czym jest ubezpieczenie OC dla pracowników ochrony?
Ubezpieczenie OC dla pracowników ochrony osób i mienia to specjalna polisa, która chroni ochroniarza przed konsekwencjami błędów popełnionych w trakcie pracy. Jest ono szczególnie przydatne dla:
- Osób prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą w branży ochroniarskiej,
- Właścicieli agencji ochrony, którzy chcą zabezpieczyć swoich pracowników.
Czy warto się ubezpieczyć?
Tak. Ubezpieczenie OC to forma ochrony przed nieprzewidzianymi sytuacjami, które mogą mieć poważne skutki finansowe. W przypadku roszczeń ze strony osób trzecich to ubezpieczyciel wypłaci odszkodowanie, co pozwala ochroniarzowi uniknąć ponoszenia kosztów z własnej kieszeni.
Wybierając ten zawód, warto pomyśleć nie tylko o ochronie innych, ale także o ochronie siebie i swojej przyszłości.
Podsumowanie — ochrona to nie policja
Mimo że pracownicy ochrony pełnią ważną funkcję, ich uprawnienia są mocno ograniczone w porównaniu do służb mundurowych. Nie mogą legitymować, przeszukiwać ani zatrzymywać osób w sposób analogiczny do policji. Jednak w sytuacjach zagrożenia mogą stosować siłę i ująć sprawcę, pod warunkiem że ich działania będą zgodne z prawem.
Dzięki jasnym regulacjom prawnym osoby wykonujące ten zawód wiedzą, jakie mają obowiązki, a obywatele mogą być świadomi swoich praw w kontaktach z ochroną.